Năm 1979, một quả bóng rổ lăn qua đại dương. Washington Bullets đặt chân lên đất Hoa Hạ, mở màn cho duyên nợ giữa NBA và Trung Quốc. Đó chỉ là một chuyến giao lưu mang tính hữu nghị. Rồi 25 năm sau, nhịp đập bóng rổ hai bờ Thái Bình Dương lần đầu thực sự cộng hưởng: hai đội NBA đang thi đấu đầy đủ đặt chân lên đất Trung Quốc.

Lúc ấy, bóng đá vẫn là môn có lượng khán giả trong nước lớn nhất, nhưng sức nóng của bóng rổ đang trỗi dậy rất nhanh. Một khảo sát thị trường cho thấy, trong số người trẻ từ 15 đến 24 tuổi khi đó, hơn bảy phần mười tự nhận là cổ động viên NBA. Mồi lửa bóng rổ từ lâu đã âm thầm lan trong dân gian. Người châm ngọn lửa ấy chính là Yao Ming, người bước vào NBA với tư cách tân binh số 1 năm 2002.

Với NBA, Trung Quốc là một vùng biển xanh có tiềm năng vô hạn. Ngay từ thập niên 1980, David Stern đã chủ động gõ cửa Đài Truyền hình Trung ương, tìm cách hợp tác phát sóng giải đấu. Quá trình chuẩn bị dài hơi ấy cuối cùng cũng đón cửa sổ bùng nổ sau khi Yao Ming trỗi dậy.

"Yao Ming là hiện thân cho nhiệt huyết của người Trung Quốc với môn thể thao này, là biểu tượng của niềm tự hào Trung Quốc, là cây cầu văn hóa nối Trung Quốc và Hoa Kỳ. Ông không chỉ là một đại sứ bóng rổ xuất sắc, mà còn là một đại sứ hình ảnh kiệt xuất để Trung Quốc bước ra thế giới," tổng giám đốc NBA Trung Quốc khi ấy, Mark Fischer, nói. Với NBA, Trung Quốc sẽ trở thành "một trong những thị trường quan trọng nhất, thậm chí có thể là thị trường quan trọng nhất".

Chịu ảnh hưởng của các yếu tố khách quan, kế hoạch đưa giải sang Trung Quốc nhiều lần bị tạm gác. Mãi đến tháng 7 năm 2003, NBA chính thức thông báo Houston Rockets và Sacramento Kings sẽ tới Thượng Hải và Bắc Kinh vào tháng 10 năm sau, tổ chức hai trận giao hữu mang tính lịch sử.

"Chúng tôi rất vui khi sắp xếp được mùa giao hữu NBA Trung Quốc đầu tiên." Stern đầy kỳ vọng trong tuyên bố chính thức. "Trung Quốc luôn là thị trường tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu của chúng tôi. Cùng những thành tựu phi thường của Yao Ming, chúng tôi dự kiến khi Olympic Bắc Kinh 2008 đến gần sẽ xuất hiện thêm nhiều cầu thủ hàng đầu. Chúng tôi mong chờ triển khai một loạt dự án hợp tác, để hỗ trợ sự phát triển bền vững của bóng rổ Trung Quốc."

Còn hai đội đối đầu lúc ấy đều đứng trước ngã tư số phận của riêng mình.

Rockets vừa hoàn tất một thương vụ lớn, đưa Steve Francis đi để đổi lấy hai lần vua ghi điểm Tracy McGrady và Juwan Howard. "Bộ đôi MM", lúc ấy còn chưa được gọi là "bộ đôi Yao-McGrady", vừa thành hình. Giải Trung Quốc trở thành nơi cặp sao trong và ngoài này sát cánh trước hàng trăm triệu khán giả quê nhà. Ngoài ra, hàng trong còn có "ngọn núi châu Phi" Mutombo, được đưa về từ Bulls, đứng hộ giá. Houston bước vào mùa mới đầy khí thế, mắt hướng về chức vô địch.

Bên kia, Kings đã đi tới khúc quanh của thời đại. Mùa trước, dù hạt nhân Chris Webber vì chấn thương và án treo giò chỉ ra sân 23 trận, họ vẫn thắng 55 trận, đứng thứ tư miền Tây. Ở vòng hai playoff, họ thua trong bảy trận trước Timberwolves do Kevin Garnett dẫn dắt. Sau đó, trung phong đá chính Vlade Divac, Gerald Wallace và những người khác lần lượt rời đội. Họ từng là đồng nghĩa với lối tấn công hoa mỹ của miền Tây, nhưng đã không tránh khỏi con dốc đi xuống.

Chuyến sang Trung Quốc lần này còn một điểm nhấn đặc biệt lay động người trong nước: Liu Wei, người từng sát cánh Yao Ming giành chức vô địch CBA, được mời theo Kings tập thử, ôm giấc mơ trở thành hậu vệ NBA châu Á đầu tiên, đứng ở mép sân NBA. Trước trận, hai người còn nhắn nhau từ xa. Yao Ming cười nói: "Liu Wei lên rổ, tôi chắn chắn úp rổ!" Liu Wei cũng đáp lại không kém: "Anh mà úp tôi, tôi sẽ cướp bóng của anh!"

Tin vừa công bố, thị trường lập tức sôi sục, vé trận thành thứ mà vạn người tranh giành. Vé bán hết chỉ vài giờ sau khi mở bán. Vé giá gốc 120 USD có lúc bị đẩy lên 1000 USD. Dù khó khăn chồng chất, nhiệt huyết của người hâm mộ vẫn không cản nổi. Mọi người quá khao khát được tự tay chạm vào thế giới bóng rổ vốn chỉ tồn tại trên màn hình.

Đây còn xa mới chỉ là hai trận bóng rổ bình thường. Hàng loạt thương hiệu xuyên quốc gia cũng sớm đánh hơi cơ hội, tranh nhau bắt chuyến tàu giải Trung Quốc, mượn sức nóng bóng rổ để triển khai đủ kiểu tiếp thị tại chỗ.

Đêm 14 tháng 10 năm 2004, nhà thi đấu Thượng Hải đèn sáng trưng, hơn mười một nghìn khán giả kín chỗ. Mặt sàn chuyên nghiệp được chở bằng đường hàng không từ Hoa Kỳ hàng nghìn dặm đã ghép xong. Toàn bộ âm thanh, ánh sáng và màn hình lớn chuẩn NBA vào vị trí. DJ bên sân, đội cổ vũ, linh vật và màn úp rổ trên thảm nhún lần lượt xuất hiện. Một sân NBA đúng chất được nguyên vẹn chuyển tới Thượng Hải.

Khi Rockets tới nơi, vô số cổ động viên vây kín xe buýt đội bóng. Có người lao vào cửa kính. Nhân viên an ninh cũng choáng trước cơn cuồng nhiệt ấy. McGrady đứng giữa đám đông, cảm thán rằng ở đây người ta tôn cầu thủ như sao nhạc rock, không khí hoàn toàn khác nước Mỹ.

Trận đấu giằng co suốt. Trước khi hết giờ, Juwan Howard chặn cú ném cuối của đối thủ. Rockets giữ chiến thắng 88-86.

Yao Ming trở về quê hương với lòng đầy căng thẳng. Mười lần ném chỉ trúng bốn, còn mắc năm lần mất bóng. Sau trận anh nói thẳng, trận này khiến anh như quay lại trận ra mắt NBA khi không ghi được điểm nào, đến mức anh nửa đùa: "Tôi cứ tìm lối thoát. Tôi sắp ngạt thở."

Liu Wei vào sân từ ghế dự bị, đại diện Kings thi đấu 19 phút, có 2 điểm và 3 bóng bật bảng. Khi anh ném trúng quả hai điểm, sân vang tràng pháo tay nhiệt liệt.

"Tiếng hò của cổ động viên vang trời, đúng là điên rồ," Webber nói. "Cổ động viên dù cách xa nghìn dặm vẫn nhận ra anh, yêu mến anh. Điều đó vẫn khiến tôi ngạc nhiên."

"Với người ở đây, đây như một trận playoff," tiền phong Rockets Maurice Taylor nói. "Với chúng tôi, đây có lẽ chỉ là một trận giao hữu, nhưng với người dân Trung Quốc, đây là trận tranh chức vô địch."

Giải Trung Quốc gặt hái sức nóng vượt xa các trận giao hữu ở Hoa Kỳ. Trạm Thượng Hải được phát tới 176 quốc gia. Số hộ gia đình Trung Quốc xem trận này thậm chí vượt tổng dân số Hoa Kỳ. Stern cho biết giải Trung Quốc sẽ mang về cho NBA khoảng 25 triệu USD doanh thu.

Mặt trận chuyển sang Bắc Kinh, sức nóng không hề giảm. Bobby Jackson, vắng mặt ở trạm Thượng Hải vì chấn thương, trở lại và đóng góp khoảnh khắc kinh điển trong lịch sử giải Trung Quốc. Còn một phút hiệp bốn, Kings đang bị dẫn 86-89. Jackson ném trúng ba điểm gỡ hòa. Trận chỉ còn 6,7 giây, anh ném nhảy từ góc cuối bên phải, bóng vào lưới, Kings vượt lên 91-89. Đợt tấn công cuối của Rockets không thành. Mười bảy nghìn khán giả cả sân bùng nổ.

"Tôi luôn mơ được ném quả quyết định chiến thắng," Jackson nói. Trong 13 điểm cả trận của anh, có 6 điểm được ghi trong hai phút cuối. "Tôi có thể nói với anh, tôi không muốn đá hiệp phụ. Nhưng chúng tôi dốc toàn lực, hai bên đều cạn sức. Tôi vui vì cuối cùng chúng tôi thắng."

Trận này, Yao Ming có 13 điểm và 8 bóng bật bảng. Mỗi lần anh chạm bóng, trong nhà thi đấu lại vang lên tiếng gọi tên anh như sóng biển. Liu Wei ra sân 12 phút. Nhịp trận quá nhanh, anh không ghi được điểm và nhiều lần mất bóng. Sau trận này, anh sẽ theo Kings sang Hoa Kỳ tiếp tục tập thử. Anh nói dù cuối cùng không được ở lại, chỉ cần đã cố hết sức thì cũng không thấy tiếc.

Hai trận giao hữu, mỗi bên một thắng một thua, không được tính vào thành tích chính thức, nhưng mang sức nặng lịch sử vượt xa một trận thường.

Nói về việc giải Trung Quốc thành hiện thực, Yao Ming, biểu tượng ở trung tâm, lại nhìn khá bình thản. Anh cho rằng vai trò cá nhân rốt cuộc có hạn, "NBA sớm muộn cũng sẽ bước vào Trung Quốc". Sóng thời đại thậm chí vượt quá tưởng tượng của anh. "Suy nghĩ của tôi vẫn dừng ở một hai năm trước, nên ảnh hưởng của giải Trung Quốc vượt ngoài dự liệu của tôi."

"Thành công của giải Trung Quốc đã hoàn toàn ngoài mong đợi của tôi." Stern sau trận không giấu nổi xúc động. "Tôi nghĩ nó sẽ thành công, nhưng vẫn không ngờ nó hoàn hảo đến vậy. Như chúng ta đã thấy, cổ động viên Bắc Kinh và Thượng Hải đều rất nhiệt. Nhiệt huyết của họ thậm chí vượt mức chú ý mà một trận giao hữu có thể thu hút. Ngoài ra, tôi nhận thấy ảnh hưởng của giải Trung Quốc cũng vượt khỏi phạm vi thể thao. Nó trở thành một điểm nóng mà người dân Trung Quốc quan tâm trong hai ngày này." Lúc ấy ông đã bắt đầu tính toán, thử đưa cả mùa chính thức thật sự tới đất Trung Quốc.

Hai mươi hai năm thoáng qua. Mùa chính thức mà Stern hình dung năm ấy đến nay vẫn chưa thành hiện thực. Nhưng mùa thu 2004 ấy, tiếng bóng rổ đập sàn thình thịch vượt Thái Bình Dương, rơi vào đêm Bắc Kinh và Thượng Hải. Ký ức nóng bỏng ấy vẫn còn vang mãi. (trang chủ NBA)

Cập nhật: 2026-10-03 19:12